Kolestrol ; kan akımında ve vücut hücreleri içerisindeki yağlar arasında bulunan yumuşak , balmumuna benzer bir maddedir.
Vücutta hücre membranlarının yapısında, bazı hormonların , safra asitlerinin fonksiyonları için gerekli olan son derece önemli bir maddedir.

Kolestrol ve diğer yağlar kanda e çözünmezler. Bu nedenle “lipoprotein”  adı verilen bazı özel taşıyıcılarla hücrelerden taşınırlar. Birkaç çeşit taşıyıcı olmasına rağmen en önemlileri

• Düşük Dansiteli Lipoprotein (Low-Density Lipoprotein-LDL ). Bazen kötü Huylu kolestrol olarakta isimlendirilir.
• Yüksekdansiteli lipoprotein (High-Density Lipoprotein) . İyi huylu protein olarak isimlendirilir.
• Çok düşük dansiteli lipoprotein ( Very Low Density protein-VLDL)

Trigliserid damarsertliğine(arteoskleroz ) neden olabilen bir başka yağ çeşitidir.

Kolestrolu et ve süt ürünlerinden alırız ve vücudumuzda karadiğerde üretilir.

Kanda kolestrol miktaı çok yüksel düzeye ulaştığı zaman , atardamarların iç duvarında yara dokusu ve plak adını verdiğimiz bir yapı oluşur. Bu plak oluşumuna “ damar sertliği-ateroskleroz” adı verilir.
Plak büyüdükçe damar duvarını daraltır ve  yırtıklar oluşturur. Vücut hücreleri bu yırtığı onarmaya çalışır. Ancak bu kan hücrelerinin pıhtılşamasıda kan akımının azalmasına katkıda bulunabilir.
Özellikle kalpte bulunan ve kalp kaslarını besleyen koroner damarların tıkanması durumunda göğüs ağrısı ve ileri durumlarda kalp krizi ortaya çıkabilir.
Bir çok hastanın göz kapaklarında ve vücutlarında sarı renkli ksantom denilen yağ birikimi olabilir.

Kandan ölçülen lipoprotein değerleri kandaki lipid düzeyi hakkında fikir verir?

• Kötü beslenme
• Aşırı Kilo (Obezite)
• Eksersiz azlığı
• İleri yaş
• Genetik nedenler

• Diyet : Doymuş yağ asitlerinde kaçınılır
• Kilo fazlası varsa kilo verilmeli
• Düzenli eksersiz yapılmalı

Kolestrol  tedavisi için mutlaka doktor kontrolünde olmanız gerekmektedir. Doktorunuzadiyetinizden , ilacınıza kadar her şeyi danışınız. Kolestrol düşüren ilaçların faydaları olduğu kadar yan etkileri de vardır.
Kullanılan ilaçlar

• Safra asidi bağlayıcı reçineler
• Nikotinik asit
• Fibrik asit türevleri
• Ezetimib (Selektif kolesterol emilim inhibitörü)
• HMG-CoA redüktaz inhibitörleri (Statinler)

Olarak guruplandırılır.

Aferezteknolojileri  Ailevi  hiperkolesterolemi olgularında, plazmada bulunan düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) partiküllerinin uzaklaştırılması işlemidir.
Bununla birlikte diyet ve ilaç tedavisiyle düşürülemeyen LDl ve Trigliserid hastalarında da doktor onanıyla ve kontrolünde afarez işlemi yapılabilir.

LDL reseptör genindeki mutasyon sonucu oluşan, genetik bir hastalıktır. Homozigot ve heterozigot olmak üzere iki formu vardır

• 1.000.000 kişde bir olguda görülür
• 10 yaşlarında koroner arter hastalığı (KAH)
• Tedavi edilmezse 20’li yaşlarda kalp krizi ve ölüm olur.
• Total-Kolestrol > 600 mg/dL
• LDL-Kolestrol > 550 mg/dL
• Yağ hücreleri birikimi

• 500 kişide bir görülür.
• Total-Kolestrol > 300 mg/dL
• LDL-K olestrol > 250 mg/dL
• Trigliserid düzeyleri normal
• KAH; erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaş öncesinde görülür.

• Familyal hiperkolesterolemi, erken koroner kalp hastalığı  riskinin yüksek olması ve hayat beklentisinin azalması nedeniyle tüm dünyada önemli bir halk sağlığı problemidir.
• Erken koroner arter hastalıklarının yaklaşık %10-20’ sinden sorumludur ve Koroner arter hastalığı   başlıca ölüm nedeni olarak belirlenmiştir.
• Her yıl, tüm dünyada yaklaşık 200.000 insan, ailevi hiperkolestrolemi nedeniyle , önlenebilir kardiyak olaylar nedeniyle ölmektedir.

Lipid aferezi seçilen yönteme ve hastaya bağlı olarak 2-2.5 saat kadar sürmektedir.

Afereze endokrin uzmanı ve aferez medikal direktörü beraberce karar verirler.

Aferez aralıkları her hasta için ayrı olmala birlike ortalama 15-20 günde bir yapılır?

Aferez hastanın tevi için kullandığı diyet , eksersiz , ilaç tedavisine ek olarak yapılır.

• Uygun dozda medikal tedavi, diyet ve egzersizlere rağmen, LDL-K düzeyi kontrol altına alınamayan hastalarda, seçici-yarı seçici LDL aferezi teknikleri hayat kurtarıcı olabilmektedir.
• Medikal tedaviyle birlikte uygulandığında, bu yöntemlerin, LDL-K konsantrasyonunu etkili bir şekilde düşürdüğü ve buna bağlı olarak KAH gelişimi riskini dramatik biçimde azalttığı bir çok çalışmada gösterilmiştir.
• Kolesterolü düşürerek aterosklerotik plak oluşumunu engellemesinin yanı sıra, LDL aferezinin, özellikle kan akımı  üzerinde olumlu etki yarattığı bildirilmiştir.
• Ek olarak, yaklaşık 30 yıldır yaygın şekilde uygulanan LDL aferezi, %0,5-5 komplikasyon oranı (önemli bir kısmı hafif-orta şiddetli) ile güvenilirliğini kanıtlamıştır

Günümüzde,  LDL aferezi amacıyla kullanılmakta olan, seçici ve yarı-seçici 5 sistem bulunmaktadır:

• Heparin bağımlı ekstrakorporeal LDL presipitasyonu (HELP),
• Lipoproteinlerin tam kandan direk adsorbsiyonu (DALI),
• Dekstran sülfat-selüloz adsorbsiyonu (DSA),
• LDL immunoadsorbsiyonu (IA),
• Çift filtrasyon/Kaskad filtrasyon plazmaferezi (KFP).

• Bu teknikte, tam  kandan ayrıştırılan plazma, heparin içeren sodyum asetat tamponu karıştırılır.
• Bunun sonucunda oluşan çökelekler ,  polikarbonat filtre tarafından uzaklaştırılır.
• Son olarak, bikarbonat diyalizi ve ultrafiltrasyon işlemleri ile aknın asiditesi  düzeltilir ve ortamdaki fazla sıvı uzaklaştırılır.
• LDL partiküllerinden arındırılmış plazma, eritrositler ile birleşerek hastaya geri döner.
• Başta Amerika olmak üzere, tüm dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır.
• Bugüne kadar gerçekleştirilen yaklaşık 150.000 işlemde bu sistemin etkinliği ve güvenilirliği kanıtlanmıştır.
• En önemli dezavantajı, sistemin son derece komplike olması ve kullanım kolaylığı sunmamasıdır.

• Sistem Kaneka tarafından Japonya’da geliştirilmiştir.
• Selüloz bocuklara bağlanmış olan dekstran sülfat,  VLDL ve LDL partiküllerine yüksek seçicilik  gösterirken HDL’yi bağlamaz.

DALI: Lipoproteinlerin tam kandan direkt adsorbsiyonu

• DALI; diğer seçici lipid aferezi yöntemlerinden farklı olarak, LDL partiküllerini direk olarak tam kandan uzaklaştıran ilk sistemdir. Bosch ve ark. tarafından geliştiren bu sistem, 1993 yılından bu yana klinik kullanımdadır.
• Özel  kolonlar içerisinde bulunan poliakrilamid merkezden poliakrilat tanecikler taşınır. Poliakrilat; karaciğerdeki LDL reseptörü ile aynı yapıdaki negatif yüklü karboksilat grupları bulunduran polianyonlar içerir. Polianyonlar; pozitif yüklü apo-B-100 partikülleri içeren LDL ve Lp(a) gibi lipoproteinlerle güçlü elektrostatik bağlar oluştur ve kandan uzaklaştırılmasını sağlar. 

• İlk olarak 1980 yılında Agishi ve ark. tarafından uygulanmıştır. Bu yöntemde; hücre ayırım cihazları yardımıyla kanın şekilli elemanlarından ayrılan plazma ikincil bir modüle (kaskad modülü) gönderilir.
• Burada, uzaklaştırılmak istenen moleküle uygun por çapına sahip bir filtreden geçirilerek tedavi edilen plazma, filtrasyondan sonra eritrositlerle birleşerek hastaya geri gönderilir.
• Plazmanın filtrasyonu sırasında, düşük dansiteli lipoprotein (LDL), trigliserid, Immunoglobulin M (IgM), dolaşan immun kompleksler gibi büyük moleküller çeşitli oranlarda arındırılırken, kritik plazma proteinleri önemli ölçüde korunarak hastaya geri gönderilir.
• Lipid aferezi amacıyla geliştirilen filtreler oldukça büyük por çapına sahiptir (~ 50 nm); bu durum LDL-K’nin oldukça yüksek etkinlikte uzaklaştırılmasını, buna karşın HDL moleküllerinin belirli ölçüde korunmasını sağlar.

Referanslar
http://www.dhmc.org
http://www.americanheart.org

Adres:Atatürk Bulvarı 169/40 Bakanlıklar/Ankara | Tel:0312 425 79 52 | Faks:0312 425 79 41 | bilgi@hematoloji.org.tr